actueel

Aankondiging Erfgoedcolleges 2021

Erfgoed Brabant nodigt u uit voor een nieuwe reeks Erfgoedcolleges! Thema’s als diversiteit, toegankelijkheid en inclusie staan dit jaar centraal.
De vier colleges worden gemodereerd door Lema Salah. Zij is promovendus aan de Nederlandse Defensie Academie in Breda en de Radboud Universiteit Nijmegen. Ook is zij als adviseur voor het onderwerp gender betrokken bij Brabantserfgoed.nl. In deze rol houdt zij zich bezig met gender gerelateerde topics, maar ook met thema's als diversiteit en inclusiviteit.
U betaalt €15,- per college en €45,- voor de hele reeks.

College 1: Jong geleerd is oud gedaan? Herkenbaar Brabants van 1960 tot nu
Taal is onlosmakelijk verbonden met cultuur en identiteit. In dit erfgoedcollege gaan we in op de ontwikkelingen van het taalgebruik in Noord-Brabant vanaf de tweede helft van de 20e eeuw. Ook belichten we hoe het taalgebruik nu nog steeds, in tijden van toenemende mobiliteit en globalisering, herkenbaar Brabants is. Hoe zetten jongeren het Brabants in om erbij te horen of zich juist te onderscheiden van jongeren uit andere regio’s? En hoe verhoudt het nieuwe taalgebruik zich tot het dialect van hen die in de jaren ’60 jongeren waren?
Sprekers: Jos Swanenberg en Kristel Doreleijers
Datum: 30 september van 15.00-16.45 uur
Locatie: Design Museum Den Bosch, De Mortel 4, Den Bosch
Kosten: €15,- per college
Aanmelden verplicht via info@erfgoedbrabant.nl o.v.v. aantal personen en naam van het college

College 2: Hoort iedereen erbij?
Mensen met een lichamelijke beperking hoorden er vroeger bij. Wie blind of doof was of een van zijn ledematen miste kon echter niet of nauwelijks werken. En dus was er geen geld om brood en bier van te kopen. Vanaf de middeleeuwen bestonden er in Brabant voorzieningen om deze mensen te helpen en mee te laten draaien. Op de eerste plaats was dat de familie, maar er waren ook andere collectiviteiten zoals broederschappen en wijkorganen die konden steunen. Wie nergens bij hoorde kon terecht bij de armenzorg. Pas met de introductie van de AWBZ in 1968 kreeg de zorg en opvang van deze mensen een gezonde financiële basis.
Iedereen moet kunnen meedoen, ook mensen met een handicap.

De afgelopen jaren wordt er anders tegen het begrip handicap aan gekeken. We zijn als het ware bezig met een emancipatie-inhaalslag. En dat is nodig, want participatie van mensen met een handicap is nog lang niet altijd vanzelfsprekend, waar het gaat om werk, wonen of vrije tijd. Dit heeft een impuls gekregen toen vijf jaar geleden, in 2016, het VN-Verdrag voor de rechten van mensen met een handicap is bekrachtigd door Nederland. Als ervaringsdeskundige met een journalistieke achtergrond weet Amber van Ginneken als geen ander hoe belangrijk het is dat mensen zich welkom voelen en ergens volwaardig aan kunnen deelnemen. Begrippen als inclusie en toegankelijkheid zijn daarvoor heel belangrijk, maar wat betekent dit eigenlijk en hoe geef je dit als culturele instelling op een goede manier vorm?

Sprekers: Ton Kappelhof en Amber van Ginneken
Datum: 28 oktober van 15.00-16.45 uur
Locatie: Design Museum Den Bosch, De Mortel 4, Den Bosch
Kosten: €15,- per college
Aanmelden verplicht via info@erfgoedbrabant.nl o.v.v. aantal personen en naam van het college

Erfgoedcollege 3: Vluchtelingen in Brabant toen en nu
Tussen 1933 en 1940 kwamen 35.000 tot 50.000 Joodse vluchtelingen naar Nederland, op de vlucht voor antisemitisch geweld in Nazi-Duitsland. Hoewel er vanuit de Joodse en niet-Joodse bevolking talloze initiatieven werden opgezet om hen te helpen, waren de Nederlandse autoriteiten veel minder verwelkomend. In dit deel van de lezing staat centraal wat het ‘vraagstuk van de Joodse vluchtelingen’ voor de provincie Noord-Brabant betekende.

Het tweede gedeelte van dit college wordt in het Engels gegeven.
In her lecture Kolar Aparna wishes to attend to dominant stories and stereotypes producing the “refugee” by a web of actors in everyday social life, from citizen initiatives, volunteer organisations, to educational institutions, amongst others. She brings attention to how such imaginaries are shaped by legacies of colonialism that creates a tendency in institutions to resist radical transformation or change. Aparna will try to connect the more recent “reception crisis” since 2015 to historical moments during the mid-20th century in relation to anxieties around bodies understood as foreign to local cultures, centering the illegal “Helper” and role and responsibility of public institutions to legacies of colonialism.

Sprekers: Frank van Doorn en Kolar Aparna
Datum: 4 november van 15.00-16.45 uur
Locatie: Design Museum Den Bosch, De Mortel 4, Den Bosch
Kosten: €15,- per college
Aanmelden verplicht via info@erfgoedbrabant.nl o.v.v. aantal personen en naam van het college

Erfgoedcollege 4: Gender met een zachte G
Als je een willekeurig geschiedenisboek openslaat zou je denken dat er vroeger in Brabant alleen interessante heteromannen bestonden. Maar is dat eigenlijk wel zo? Want hoe zat dat dan, als je geen man was? Of homoseksueel was, of als vrouw graag mannenkleding droeg? Waar zijn transgender personen in de geschiedenis? En, is er eigenlijk wel ooit iemand lesbisch geweest voor 1900? Kan je spreken over hedendaagse trends? Socioloog Jonah Lamers opent een boekje over de verborgen regenbooggeschiedenis van Brabant en legt het belang uit van LHBTIQ+ zichtbaarheid.
Seksuele, sekse- en genderdiversiteit heeft in de loop der eeuwen in wat nu Noord-Brabant heet verschillende vormen van aandacht gekregen. Die was tot het midden van de jaren zestig van de twintigste eeuw vooral negatief; daarna begon de positieve aandacht, toen het emancipatieproces  op gang kwam. Luc Brants laat zien hoe dat proces is verlopen en hoe in de loop van de tijd de groep mensen waarover het ging steeds diverser werd. 

Sprekers: Jonah Lamers en Luc Brants
Datum: 16 december van 15.00-16.45 uur
Locatie: Design Museum Den Bosch, De Mortel 4, Den Bosch
Kosten: €15,- per college
Aanmelden verplicht via info@erfgoedbrabant.nl o.v.v. aantal personen en naam van het college

Op https://www.erfgoedbrabant.nl/erfgoedcolleges-2021 vindt u meer informatie over de sprekers.

 

Het 730 jaar oude gasthuisarchief in Grave opent zijn digitale archief nu voor iedereen

Zestig meter aan papier, waaronder 2000 perkamenten oorkonden over sociale en medische zorg

Het oude archief van het Sint-Catharinagasthuis (1291-1965) is vrijwel volledig bewaard gebleven en is in Nederland uniek in zijn soort. Het grote belang hiervan was voor de beheerder, Stichting Erfgoed Maaszicht Grave, en het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in ’s-Hertogenbosch reden om de handen ineen te slaan en het volledige archief materieel te laten verzorgen en te laten digitaliseren. Daardoor komt het archief met ruim 200.000 pagina’s en zo’n 2000 perkamenten charters (vaak met zegels) nu via internet online. Een rijke bron voor alle geïnteresseerden ten behoeve van studie, wetenschap en persoonlijke belangstelling.

Het Sint-Catharinagasthuis in Grave zorgde sinds zijn stichting rond 1291 tot ver in de twintigste eeuw voor de zieke en behoeftige personen in Grave en omstreken. Deze verzorgende taak wordt tot op de dag van vandaag voortgezet door zijn opvolger: Catharinahof. Zorgden de regenten vroeger voor hun minder bedeelde medemensen, nu waren het de eeuwenoude documenten van het gasthuis die verzorging nodig hadden. Die hebben ze gekregen via het Nationaal Programma Metamorfoze.

Het archief van het Sint-Catharinagasthuis en de Tafel van de Heilige Geest zijn een van de oudste en best bewaarde archieven op het gebied van de medische en sociale zorg in Noord-Brabant. Het gasthuis is in 1291 gesticht door heer Jan I van Cuijk, een diplomaat van Europees niveau.

Tussen pest en corona
Aan het eind van de achttiende eeuw verzuchtte de Graafse geschiedschrijver Paringet al dat de bedeling niet goed geordend verliep, ‘want ieder haalt wie wil en de onbeschaamste het meest’. De verzoeken om hulp zijn inderdaad zeer uiteenlopend en lijken soms aangedikt. Johannes Beekman, gevangen genomen door piraten, de tong uitgesneden, gecastreerd en onmenselijk gepijnigd, klopt in 1755 aan om financiële hulp. Hij krijgt die. Dat geldt ook de pruikenmaker, van wie bekend is dat hij alles verzuipt; en voor de moeder van twee flinke zonen die te beroerd zijn om te werken. Maar over het algemeen was de gevraagde hulp letterlijk brood- en broodnodig. Het waren immers vaak barre tijden met hevige epidemieën die zich moeilijk lieten bedwingen. We ondervinden dat heden ten dage zelf aan den lijve.

Zieken- en armenzorg in Grave en het Land van Cuijk
Het archief bevat rijke gegevens over sociale en medische zorg in Grave en het Land van Cuijk. Soldaten van elders, ook buitenlandse, waren met hun gezinnen langdurig ingekwartierd in de garnizoensplaats Grave. De vrouwen en kinderen werden er regelmatig achtergelaten en waren dan aangewezen op de bedeling. Het gasthuis was een gemeenschap op zich met inkomsten uit beleggingen en uit landbouw en veeteelt.

Het beschikte over een eigen pesthuis. Als onderdeel van het gasthuis fungeerde tot 1965 een lokaal ziekenhuisje. Een grote groep armen kreeg hulp vanuit het gasthuis dat tevens als Tafel van de Heilige Geest en weeshuis optrad. De maatschappelijke onderklasse was geheel afhankelijk van de goodwill van lokale regenten.

Het archief beslaat zo’n zestig meter en bestaat uit papieren en perkamenten stukken. Aan de ongeveer 2000 perkamenten oorkonden hangen vaak nog prachtige zegels. Bijzonder zijn de stukken die een directe relatie laten zien met leden van het huis van Oranje als heren van Grave. Maar belangrijker zijn de documenten die het dagelijkse leven van de gewone man in Grave en het Land van Kuijk openbaren: een hard en onzeker bestaan.

Het BHIC heeft dit archief in samenwerking met Stichting Erfgoed Maaszicht Grave met succes aangemeld bij het nationale conserveringsprogramma ‘Metamorfoze’. Dankzij de financiële bijdrage kon het archief materieel verzorgd en gedigitaliseerd worden. Daarvoor waren het Zeeuws Archief in Middelburg en Art in Print geselecteerd. Op 12 augustus wordt de digitale inventaris met de scans van alle documenten officieel geopend. Het gasthuisarchief is vanaf dat moment te raadplegen via de website van het BHIC: www.bhic.nl/catharinagasthuis

 

Helmond in 100 stukskes

In 2016 is de vuilstortplaats, die gelegen was aan de Houtse Parallelweg naast de Goorloop, gesaneerd. Bij de sanering werd de grond gezeefd. Dit zeven leverde onder meer talloze oude gebruiksvoorwerpen en fragmenten daarvan op. Deze voorwerpen, getoond aan oudere Helmonders, haalden vele prachtige verhalen over het leven in de periode rond de tweede wereldoorlog naar boven. Deze verhalen zijn door de "verhalenvangers" opgetekend in het boek "Helmond in 100 stukskes". Het boek is verfraaid met vele foto's en geeft zo in woord een beeld een kijkje in het leven van de Helmonder tussen 1930 en 1960.

Het boek is te koop bij Boek en Kantoor De Ganzenveer, Oude Aa 49-51, Helmond en te bestellen bij de Heemkundekring Helmont (via info@heemkundekringhelmont.nl of tel 0492-474745).
De prijs bedraagt € 14,95 (slappe kaft) en € 24,95 (harde kaft)

Lees ook het artikel van Henk van Dijk in 'Dit is Helmond'. Helmond in 100 stukskes gepresenteerd.

 

BHIC zet fotocollectie Millse fotograaf Martien Hermsen online

bevrijding

Martien Hermsen wordt in 1911 in Weeze (Duitsland) geboren, maar vestigt zich later na zijn huwelijk met Leentje Minten in de Julianastraat in Mill. Daar verdient hij de kost als schilder en fotograaf. Later verhuist het echtpaar naar een pand in de nabijgelegen Bernhardstraat en opent daar de fotowinkel ‘Mart Hermsen’. De laatste jaren, nog voordat Martien op 31 december 1966 wegens ziekte stopt, komt zoon Hans die ook fotograaf is met zijn geliefde Nettie in de zaak. Zij nemen in 1967 de fotohandel en -zaak van Martien over en vestigen zich in de Karstraat 4 in Mill. Daar runnen Hans en zijn vrouw ruim 40 jaar ‘Hermsen Fotografie Mill’. Hans Hermsen: “De collectie van mijn vader bestaat uit ongeveer 500 foto’s die hij tussen 1940 en 1960 heeft gemaakt in Mill, Grave en omgeving. Hij heeft tijdens de oorlogsjaren vaak onder zeer moeilijke omstandigheden gefotografeerd. Belangstellenden vinden in deze collectie veel historisch beeldmateriaal van onder meer de Slag van Mill.”
‘Moffenmeiden’
Zeer indringend en wrang zijn de foto’s die hij gemaakt heeft van vrouwen die net na de bevrijding publiekelijk werden kaal geschoren, omdat ze omgang hadden met Duitse mannen. Op een foto zie je hoe op het kaalgeschoren hoofd van een vrouw een wit kruis is geschilderd. Naast haar houden twee jongens een portret van Hitler vast. Of de foto waarop een Britse militair een Joodse jongen omarmt. Je kunt de emoties van zijn gezicht aflezen. Weer een andere foto toont hoe Duitse militairen krijgsgevangen worden gemaakt. Er zitten ook talrijke foto’s tussen van Britse militairen van de Prinses Irene Brigade. De foto van een straatnaambord van de Spoorstraat in Mill draagt duidelijk tekenen van de oorlog. Het is doorzeefd met kogelsgaten.  
Slag van Mill
Mill neemt in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog een aparte plaats in. Op 10 mei 1940 slaagde een Duitse pantsertrein vol militairen er in alle vroegte in om de spoorbrug bij Gennep te passeren. Bij Mill weet het Nederlandse leger de trein te laten ontsporen. In en om Mill wemelt het op dat moment van de Nederlandse soldaten, die maanden daarvoor de Peel-Raamstelling hebben betrokken. Deze verdedigingslinie die in 1939 werd aangelegd viel al op 10 mei 1940. Daarbij raakten Nederlandse militairen in een vuurgevecht met de Duitse invallers. Hans Hermsen: “Mijn vader heeft hier veel beelden van kunnen vastleggen, maar ook van Mill tijdens en na de militaire operatie Market Garden.” 
Reageer
De foto’s van Martien Hermsen verbinden op onnavolgbare wijze en zonder ruis het hedendaagse met het oorlogsverleden in Brabant. Lang niet alle fotobeschrijvingen zijn volledig. Weet je meer over een foto? Reageer dan gerust en help ons (BHIC) aan meer informatie.

Hier ga je naar de fotocollectie van de Millse fotograaf Martien Hermsen